Sıkça sorulan sorular

Genel

1	Hamile iseniz / hamile kalırsanız ne olur?
2	Kimler bağışçı olamaz?
3	Kimler bağışçı olabilir?

İlik tipi belirleme / kayıt ile ilgili işlemler

4	Tip belirlemesi neden ücretli?
5	Sağlık sigortaları benim kayıt masraflarımı neden karşılamıyorlar?
6	DKMS için hekime kan aldırırken 10 Euro kan alma ücretini ben mi ödeyeceğim?
7	Bir hastaya kök hücre bağışlamam halinde masrafları kim üstleniyor?
8	DKMS’ye kayıt için tip belirlemesinde aynı zamanda bir HIV-testi de yapılıyor mu?
9	Tip belirlemesinde kan grubum belirleniyor mu?
10	HLA-özellikleri nedir?
11	Kayıt yapılırken neden kural gereği HLA-özelliklerinin sadece bir kısmı belirleniyor?
12	Neden daha başka doku tipi belirlemesi gerekiyor?
13	Bütün özelliklerin uyması durumunda DR tip belirlemesinden nihai kök hücre bağışına kadar geçen süre ne kadar olur?
14	Benimle ilgili tüm verilerin gizli tutulması nasıl sağlanıyor?
15	Benim bir kök hücre bağışçısı olma şansım ne kadar?
16	Ben daha önceden başka bir veritabanına kayıt oldum, şimdi bir de DKMS’ye kayıt yaptırabilir miyim?

Hasta ile ilgili

17	Kök hücre nakli ne zaman uygulanır?
18	Kök hücre nakli için koşullar nelerdir?
19	Nakil için nasıl bir hazırlık yapılır?
20	Nakil nerede ve ne zaman gerçekleştirilir?
21	Kök hücreler nasıl nakledilir?
22	Kök hücre naklinin başarılı olduğunun ilk göstergeleri nelerdir?
23	Hastada ne gibi komplikasyonlar ortaya çıkabilir?
24	Bağışçının kök hücresi ile hastanın daha önce sahip olmadığı hastalıklar bulaşabilir mi?
25	Hasta tekrar evine döndüğünde ne halde olur?
26	Uygun bir bağışçı bulunamaması halinde ne olur?
27	Bir kök hücre nakli ile iyileşme şansı ne kadar yüksek?
28	İsteyen bir bağışçı kök hücresini aktarılan hastayla bağlantı kurabilir mi?

Kök hücre bağışçısı ile ilgili

29	Bağışçı kök hücre alımından önce nelere dikkat etmelidir?
30	Bağışçı kök hücre alımına nasıl hazırlanıyor?
31	Potansiyel bağışçı bağış sözünden vazgeçebilir mi?
32	Kök hücre alımının süreçleri nelerdir
33	Kemik iliğinin omurilikle bir ilgisi var mı?
34	Kemik iliği alımı
35	Bir bağışta harcanan zaman niçin bu kadar uzun?
36	Kemik iliği bağışından sonra iyileşme süreci ne kadar sürüyor?
37	Kandan kök hücre alımı
38	Kemik iliği veya kök hücre alımından sonra bağışçının ne gibi şikayetleri olur?
39	Kemik iliği alımında hangi riskler söz konusu?
40	Kandan kök hücre alımında ne gibi riskler söz konusu?
41	Kök hücre alımı her zaman hastanın olduğu yerde, yani gerekirse yurt dışında da mı yapılıyor?
42	DKMS kök hücre alımı için hangi kliniklerle işbirliği içerisinde?
43	Kök hücre alımı neden her büyük klinikte mümkün olmuyor?
44	Ne şekilde kök hücre bağışlayacağını kişi kendisi belirleyebilir mi?
45	Birden fazla kök hücre bağışında bulunmak mümkün mü?
46	Randomize araştırma nedir?

Biçimsel sorular

47	Bağışçı olarak nasıl bir güvence altındayım?
48	Bağış yaparken hasta raporu alıyor muyum?
49	İşverenler nasıl tepki gösteriyorlar?
50	DKMS kendini nasıl finanse ediyor?

Girişim grupları ve gönüllü yardımcılar için

51	Kayıt eylemlerini kimlerle organize edebilirim?
52	Bunu tek başıma başarabilir miyim?
53	DKMS’den ne tür destekler alınmaktadır?
54	Hangi koşulların sağlanması gerekmektedir?

1. Hamile iseniz / hamile kalırsanız ne olur?

Öncelikle sizi tebrik ederiz! Kayıtlı bir bağışçı olarak lütfen

hamileliğiniz ve doğumun gerçekleşeceği muhtemel tarih hakkında bize bilgi

veriniz. Bu tarihten itibaren doğumun gerçekleşmesinden 6 ay sonrasına kadar

(emzirme ve loğusalık süresi dahil olmak üzere) potansiyel bağışçı olmanıza

rağmen tarafımızdan kök hücre bağışı için çekince konulur. Çekince süresi

dolduktan sonra, şayet sizden aksi yönde bir bilgi almazsak, talep için tekrar

serbest bırakılırsınız.

Dikkat: Şayet henüz bağışçı olarak kayıt olmadıysanız, doğum sonrasına

kadar beklemenize hiç gerek yok! Sadece DKMS’ye kayıt esnasında doğumun

gerçekleşeceği muhtemel tarihi bize bildirmeniz yeterli ve biz de diğer

adımları yukarıda tanımlandığı şekilde yapılmasını sağlayabiliriz.

-Soru �zeti ile ilgili

2. Kimler bağışçı olamaz?

DKMS kayıt kabulü için Federal Hekimler Odası’nın öngördüğü noktalara titizlikle dikkat etmek durumundadır. Bu hükümler aşağıdaki kişilerin kayıt işlemlerinin yapılamayacağını bildirmektedir:

- 18 yaşından küçük veya 55 yaşından büyük kişiler.

- Ağırlığı 50 kilogramdan daha düşük olan veya tam tersi aşırı şişman olan kişiler. 40’dan fazla beden-ölçüsü-endeksi (BMI) söz konusu olması durumunda kayıt maalesef mümkün olmamaktadır. BMI’nizi beden-ölçüsü-endeksi hesaplayıcımızla rahatça hesaplayabilirsiniz. - Belirli ağır hastalığı olan kişiler bağışlardan hariç tutulur.

- Yabancı organ nakli geçirmiş kişiler.

- Bağımlılık hastalığı olan kişiler.

- Federal Hekimler Odasınca tespit edilen risk grubuna dahil olan diğer kişiler.

-Soru �zeti ile ilgili

3. Kimler bağışçı olabilir?

18 ile 55 yaşları arasında bulunan, vücutça

sağlıklı durumda olan her birey hayat bağışçı olabilir. Sizin güvenliğiniz ve

hastanın sağlığı açısından bazı istisnalar konulmuştur. Daha fazla bilgi bir

sonraki maddede bulunmaktadır.

-Soru �zeti ile ilgili

4. Tip belirlemesi neden ücretli?

DKMS 1991 yılında serbest girişim biçiminde kuruldu. O zamanlar

Almanya’da sadece 3.000 kayıtlı kök hücre bağışçısı vardı ve kanser hastalarına

yardım için umut çok azdı. İlk bağışlar, tip belirlemeleri için hızlıca

tüketildiğinden, DKMS teşvik finansmanı olarak Alman Kanser Vakfı ve Federal

Sağlık Bakanlığı’ndan destek gördü. Ancak bu yardımlar 1994 yılında son buldu.

DKMS o günden beri veritabanını genişletmek için maddi bağışa ihtiyaç

duymaktadır. Bir kayıt için gerekli olan masraf bugün o döneme kıyasla belirgin

bir şekilde düşmüştür, o zamanlar 600 DM’’den bugün 50 Euro’ya düşüş

yaşanmıştır. Ancak bu fiyat sarmalının kalite beklentimizden taviz vermediğimiz

sürece daha fazla düşüş göstermesi artık mümkün değildir.

 

-Soru �zeti ile ilgili

5. Sağlık sigortaları benim kayıt masraflarımı neden karşılamıyorlar?

Sağlık sigortaları, Sosyal Güvenlik Yasası hükümleri 5 numaralı

düzenleme gereğince yeni kök hücre bağışçısı kaydı için yapılacak masrafları

karşılayamaz, aksine sadece sigortalının yeniden sağlığına kavuşmasına yönelik tedavi

masraflarını üstlenebilir. Bir ilinti bulunmadığından hesaplaşma olasılığı da

yoktur, yani bağışçı olarak kayıt esnasında dünyadaki herhangi bir hasta için

kök hücre bağışçısı olup olmayacağınızı veya ne zaman olacağınızı kimse bilememektedir.

 

Bir hastanın verilerinin, bir bağışçının verileriyle uyum göstermesi

halinde hastanın sağlık sigortası muhtemel bir kök hücre nakli için oluşan

diğer bütün masrafları üstlenir. Bunlar, örneğin potansiyel hayat bağışçısı da

dahil olmak üzere kan örneğinin ayrıntılı biçimde araştırılması ile kök hücre

bağışı çerçevesinde hastanede oluşan masraflar, seyahat masrafları ve mahrum

kalınan kazanç gibi masraflardır (soru 7’ye de bakınız).

Sağlık sigortaları DKMS’yi özellikle mevcut yapının korunmasına yönelik

biçimde desteklerler. Bununla birlikte verilerin kalitesi, örneğin adreslerin

güncelliği büyük önem taşımaktadır. Bu da DKMS’nin tüm kayıt sahiplerine bir bağışçı

kartı göndermesi ve bütün potansiyel kök hücre bağışçılarına yılda bir kez yazı

yazması ve böylece adresleri kontrol etmesi ve bunun yanı sıra yenilikler

hakkında bilgi vermesinin sebeplerinden birisidir. Çünkü hiçbir şey

samanlıktaki arayıp da iğneyi bulduktan sonra ilgili şahıs taşındığı ve yeni

adresini bildirmediği için ondan vazgeçmek zorunda kalmaktan daha kötü olamaz.

-Soru �zeti ile ilgili

6. DKMS için hekime kan aldırırken 10 Euro kan alma ücretini ben mi ödeyeceğim?

Federal Hekim Ücretleri Anlaşması’nın belirlemelerine

göre hekiminizin DKMS için gerçekleştirdiği kan alımında sigorta kartınız kullanılmaz

ve bu sebeple bir vizite ücreti de ödenmez. Şayet sizden kan alan hekimin

bununla ilgili soruları varsa, DKMS ile telefonla bağlantıya geçebilir (Tel.:

0221 / 94 05 82 - 0; E-Mail: post@dkms.de).

-Soru �zeti ile ilgili

7. Bir hastaya kök hücre bağışlamam halinde masrafları kim üstleniyor?

Hayat bağışçıları ilgili gerekli incelemeler ve muayeneler ve de ilik

alımı süresince hastanede yatış masrafları, hastanın sağlık sigortası

tarafından karşılanır – aynı şekilde hayat bağışçısının mahrum kaldığı kazancı,

risk maliyeti ve diğer tıbbi olmayan harcamalar da bu kapsamdadır. DKMS bağışçı

için organizasyon gerektiren tüm noktaları düzenler, bağışçının hiçbir işlemle

uğraşması gerekmez. Hesaplaşma işlemi dahi DKMS üzerinden gerçekleştirilir ve

tabiî ki aynı zamanda da tüm olası sorularda DKMS yardımsever ve bilgilendirici

bir şekilde hayat bağışçısının hizmetindedir.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

8. DKMS’ye kayıt için tip belirlemesinde aynı zamanda bir HIV-testi de yapılıyor mu?

DKMS’ye kayıt esnasında doku özellikleri bileşenlerinizin bir kısmı

incelenir, ancak belirli enfeksiyon tetikleyicilerine yönelik bir test yapılmaz.

Genellikle en geç bir yıl sonra muhtemel bir kök hücre bağışçısına

yönelik somut bir talep söz konusu olduğundan, kanın HIV-virüsleri, Hepatit

virüsleri (B ve C) gibi belirli enfeksiyon tetikleyicileri açısından

incelenmesi, yani potansiyel bağışçının doku özellikleri bir hastanın doku

özellikleriyle tam bir uyum gösterdiği zaman yapılması daha mantıklıdır. Takip

eden tüm zorunlu araştırmalar çerçevesinde yeniden kan alımı gerçekleştirilir.

Elbette siz bütün aşamalar hakkında bilgilendirileceksiniz ve rızanız yeniden

alınacaktır.

-Soru �zeti ile ilgili

9. Tip belirlemesinde kan grubum belirleniyor mu?

Hayır, çünkü kök hücre naklinde önemli olan kan grubunun uyumu değildir,

aksine önemli olan doku özellikleri birleşiminin uyumudur (bakınız HLA

özellikleri). %100’e yakın bir uyum bulabilmek oldukça karmaşık bir iştir ve

bunun için samanlıkta iğne aramak deyimini kullanmak yerinde olur. Kişi ancak

kök hücre bağışçısı olarak tercih edilebilecekse, bağışçının kan grubu da

belirlenir. Eğer bağış gerçekleşecek olursa, bu durumda hasta kök hücrelerle

birlikte bağışçının kan grubunu da devralır.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

10. HLA-özellikleri nedir?

HLA-özellikleri, doku özellikleridir. Burada söz konusu olan doku immun sistem diye de tanımlanan HLA-sistemidir. HLA “Human Leukocyte Antigen” kelimelerinin kısaltmasıdır, çünkü doku özellikleri ilk önce akyuvarların (lökosit) yüzeyinde belirlenmiştir. Her insan vücut hücrelerinde, bu sayede koruma sisteminin vücut dokusunu yabancı dokudan ayırt etmesine yarayan özgün doku özellikleri taşımaktadır. Böylece hastalık tetikleyicilerine karşı (yabancı proteinler) bir savunma mekanizması oluşur, bu savunma mekanizması nakil işleminden sonra reddetme tepkilerine (bakınız GvHD) yol açabilmektedir. Bu sebeple hastada endişe edilen reddetme tepkileri oluşmaması için bağışçı ile hastanın HLM-özellikleri (doku özellikleri) arasında yüzde yüze yakın bir uyumun olması büyük önem taşır.

Tüm HLA-sisteminin genetik bilgisi 6 numaralı kromozomun kısa kolunda yerleşiktir ve HLA-özelliklerinin belirli protein yapılarının hücre yüzeyinde yoğrulmasına tesir eder. Bunlar dayanak aldıkları gen yerlerine göre adlandırılırlar. En önemli HLA-özellikleri HLA-A, HLA-B ve HLA-DR özellikleridir. Bu özellikler belirlendikten sonra kural gereği bir bağışçının bir hasta için kök hücre bağışçısı olarak söz konusu olup olamayacağı konusunda ilk kararlar verilebilir. Daha sonraki doku tipi belirlemeleri çerçevesinde bunlardan başka HLA-özellikleri de bulunur, bunlar öncelikle HLA-C, HLA-DQ ve HLA-DP özellikleridir.

Her insan kalıtsal bilgilerin bir kısmını anneden ve bir kısmını babadan aldığı için doku özelliklerinde de bir özellik tipi için, burada rakamlarla tanımlanan iki açık belirti vardır. Böylece HLA-bulgusu örneğin HLA-A için 2 ve 24, HLA-B için 7 ve 61 ve HLA-DR için 11 ve 13 şeklinde olabilir.

Doku özelliklerindeki çok fazla sayısal çeşitlilikte yoğrulma olasılıkları sebebiyle HLA doku özelliğinin bir bireyde ne şekilde bütünleşebileceği konusunda sayısız olasılık vardır. Halk arasındaki her bir doku özelliği de sıkça çeşitlilik gösterdiğinden bir hasta için aynı HLA doku örneğine sahip uygun bir bağışçı bulabilme olasılığı yirmi binde birden, milyonda bire kadar uzanmaktadır.

-Soru �zeti ile ilgili

11. Kayıt yapılırken neden kural gereği HLA-özelliklerinin sadece bir kısmı belirleniyor?

Maliyet sebebiyle kayıt esnasında HLA-özelliklerinin sadece bir kısmı

belirlenir, bunlar ise HLA-A ve HLA-B özellikleridir. Asgari altı özellikten

ilk dördü olan bu özelliklere hastanın HLA-bulguları ile bağışçının HLA-

bulguları arasında muhtemel bir uyumu saptamak amacına yönelik olarak arama

merkezinde gerçekleştirilen ilk karşılaştırma için gerek duyulmaktadır.

-Soru �zeti ile ilgili

12. Neden daha başka doku tipi belirlemesi gerekiyor?

Eğer bir hastanın ve bağışçının en az altı HLA özelliğinden ilk dördü

arasında uyumluluk olduğu tespit edilirse, bu bağışçı üzerinde bir başka doku

tipi belirlemesi gerçekleştirilir, yani bir HLA-DR tip belirlemesi ele alınır. Bağışçının

bu tip belirlemesinden sonra belirli bir hasta için hala kök hücre bağışçısı olma

olasılığı, burada yaklaşık yüzde beş oranındadır.

Daha başka doku tipi belirlemelerinin yapıldığı bir ikinci olasılık daha

var: Bir hasta için uygun kök hücre bağışçısı arayışını hızlandırmak amacıyla

DKMS’nin yapılmasını bizzat sağladığı bir kalite projesi çerçevesinde de bir

HLA-DR tip belirlemesi gerçekleştirilebilir. Bunun için özel bir programın

yardımıyla HLA özellikleri sebebiyle istatistiki açıdan kök hücre bağışçısı

olma olasılığı daha yüksek olan bağışçılar seçilir. Sonuç olarak bu bağışçılara

(ileriye yönelik) geleceği önceden görerek ve belirli bir hastaya bağlı kalmaksızın, HLA-DR tip belirlemesi yapılır.

Bu HLA-DR tip belirlemesi ile asıl kök hücre bağışı arasında kural

gereği bir ile iki araştırma aşaması daha bulunmaktadır. Kök hücre bağışından

önce onaylayıcı tip belirlemesi (Confirmatory Typing) yapılması her şekilde

kaçınılmazdır. Bu esnada bağışçının tüm doku özellikleri nakil merkezinde yeniden

ayrıntılı biçimde incelenir. Bunun haricinde olası enfeksiyon hastalıklarını bastırmak

amacıyla bağışçının kanı HIV veya hepatit virüsü gibi enfeksiyon

tetikleyicileri açısından incelemeye alınır. Bu araştırmalardan sonra kök hücre

bağışının söz konusu olması olasılığı yaklaşık yüzde yirmi oranındadır. Bazı

vakalarda daha ikinci araştırma aşamasından sonra (DR-tip belirlemesi) sadece

bir ayrıntılı DNA tip belirlemesi (Highresolution) yapılır. Bu esnada belirli

doku özellikleri daha da fazla çözümlenirler. Bağışçının ayrıntılı doku

özellikleriyle hasta arasında bir uyumluluk olması durumunda bu hasta için kök

hücre bağışçısı olabilme olasılığı takip eden onaylayıcı tip belirlemesi

çerçevesinde yüzde seksene yükselir.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

13. Bütün özelliklerin uyması durumunda DR tip belirlemesinden nihai kök hücre bağışına kadar geçen süre ne kadar olur?

DR tip belirlemesinden sonra kök hücre bağışının gerçekleşmesi aciliyete

ve hastanın genel durumuna göre yaklaşık bir ile üç ay kadar sürebilir. HLA

özelliklerinin uyumlu olduğunun tespit edilmesi durumunda daha başka

incelemeler yapılır veya CT (Confirmatory Typing), yani onaylayıcı tip

belirlemesi için tekrar bir kan alımı gerçekleştirilir. Ondan sonra bir bağışçının

hastaya gerçekten uyup uymadığına karar verilir.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

14. Benimle ilgili tüm verilerin gizli tutulması nasıl sağlanıyor?

Veri gizliliği ve veri güvenliği DKMS için ve dolayısı ile her bir

çalışanı için en üst düzeyli bir amaçtır. Bağışçılarımızın şahıslarıyla ilgili

verilerin gizliliğinin sağlanması bizim için çok özel bir konudur. DKMS’DE veri

gizliliğinin sağlanması için Federal Veri Güvenlik Yasalarına uyulmasını titizlikle

gözeten ve kendi bünyesinde çalıştırdığı özel bir işletme veri güvenlik

görevlisi bulunmaktadır.

DKMS rıza beyanına uygun olarak şahıslarla ilgili verileri sadece yasaların izin verdiği ve

uygun kök hücre bağışçısı veya kemik iliği bağışçısı bulabilmek için toplar, bu

verileri işler ve onlardan yararlanır.

Şahıslarla ilgili bilgiler sadece DKMS’de kayıtlı tutulurlar. Sadece HLA

doku özellikleri, yaş ve cinsiyet gibi aramaya yönelik veriler bir numara

eşliğinde ZKRD (Almanya için merkezi kemik iliği bağışçıları veritabanı) gibi

ulusal veya uluslararası tarama veritabanlarına iletilirler.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

15. Benim bir kök hücre bağışçısı olma şansım ne kadar?

Tecrübelerimize göre önümüzdeki on yıl içerisinde her yüz potansiyel kök

hücre bağışçısından en fazla beşi bir kök hücre bağışı yapabilecek. Tam bir tip

belirlemesi yapılmış genç bağışçılar için kök hücre bağışında bulunma

olasılığı, tip belirlemesi gerçekleştikten sonraki bir yıl içerisinde yaklaşık %

1 oranındadır. Şu sıralar günde dört ile beş DKMS-bağışçısı kök hücre veya

kemik iliği bağışı yapıyor. 9.200den daha fazla vakada hastalara yeniden hayata

dönme şansı sağlanmıştır.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

16. Ben daha önceden başka bir veritabanına kayıt oldum, şimdi bir de DKMS’ye kayıt yaptırabilir miyim?

“Çifte kayıt gereksiz ve yanlış olur, çünkü bütün

veriler Ulm’deki merkezi kemik iliği bağışçılar veritabanında bir araya

getirilmektedir. İkinci bir kayıt işlemi gereksiz masrafa ve de ayrıca karışıklığa

sebebiyet verir.

-Soru �zeti ile ilgili

17. Kök hücre nakli ne zaman uygulanır?

Kök hücre nakli ağırlıklı olarak kan yapıcı sistemin hastalıklı

olmasından muzdarip hastalarda gerçekleştirilir. Çocuklar ve yetişkinlerdeki

lösemi ve lenf düğümü kanserinin çeşitli şekilleri, ağır eksik organ anemisi,

doğuştan ağır bağışıklık kusuru (sadece çocuklarda) ve de alyuvarlardaki

çeşitli hastalıklar bu tür hastalıklardandır. Ancak kök hücre nakli en sık

löseminin çeşitli şekillerinde uygulanmaktadır.

Burada “lösemi” konusuyla ilgili daha fazla bilgi bulabilirsiniz.

-Soru �zeti ile ilgili

18. Kök hücre nakli için koşullar nelerdir?

Bir hastaya gerçekten bir kök hücre nakli yapılıp

yapılamayacağı hastanın yaşı, hastalığın cinsi ve ağırlığı ve bedensel durumuna

bağlıdır. Kök hücre nakli için bir diğer önemli koşul ise elbette doku

özelliklerine neredeyse bire bir uyumlu bir bağışçının bulunmasıdır.

-Soru �zeti ile ilgili

19. Nakil için nasıl bir hazırlık yapılır?

Nakilden yaklaşık iki hafta önce hasta hastaneye yatırılır. Gerekli olan

tüm ön araştırmalar tamamlandıktan sonra kök hücre nakli için asıl hazırlık

aşaması başlar. Bunun için hasta nakilden 7 ile 10 gün önce nakil ünitesine

nakledilir. Orada hastanın hastalıklı kan yapıcı sistemi kimyasal tedavi

ve/veya ışın tedavisi yoluyla güdülenir. Burada amaç bir yönden hastanın

hastalıklı hücrelerinin tamamını yok etmek diğer yönden nakledilen kök

hücrelerini reddetmesini önlemek amacıyla bağışıklık sistemini bastırmaktır.

Hasta, tedaviden sonra gücü aşırı şekilde düşürülmüş bir bağışıklık gücüne

sahip olacağından, hazırlık aşaması kısmen izole edilmiş bir birimde (mikroptan

sterilize edilmiş bir odada) gerçekleştirilmek zorundadır. Hayati tehdit

oluşturan enfeksiyon tehlikesi sadece bu şekilde azaltılabilir. Hasta bu ünitede

tekrar şahsen kan yapabilmek için bağışçının kök hücrelerine muhtaçtır.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

20. Nakil nerede ve ne zaman gerçekleştirilir?

Enfeksiyon riskini azaltmak için hazırlık aşamasından

sonra kök hücre nakli de hastalık ajanlarından arındırılmış tedavi odasında

gerçekleştirilmektedir. Naklin mümkün olması durumunda, kök hücre bağışçıdan alımından

sonraki ilk 48 saat içerisinde gerçekleştirilmelidir. Kök hücrelerinin

nakledildiği gün, "0" tarihli gün olarak adlandırılır. Almanya’daki nakil birimlerinin yer aldığı listeyi

ZKRD’nin Web sayfasında da bulabilirsiniz.

-Soru �zeti ile ilgili

21. Kök hücreler nasıl nakledilir?

Bağışçının kök hücrelerinin nakli aynı kan nakline

benzer bir şekilde damardan yapılmaktadır. Nakledilen kan hücreleri vücuttaki

kan akışıyla yayılırlar ve kemik iliği boşluklarına kendiliğinde yerleşirler.

Bu oluşuma „Homing“ (yuvalanma) denilmektedir. Orada yeni sağlıklı kan

hücreleri oluşturmaya başlarlar. Nakilden sonraki ilk iki ile dört hafta

esnasında hasta enfeksiyon riski sebebiyle çevreden izole edilmiş halde odasında

kalır.

-Soru �zeti ile ilgili

22. Kök hücre naklinin başarılı olduğunun ilk göstergeleri nelerdir?

Yaklaşık iki ile dört hafta içerisinde akyuvarların artışı yeni kök

hücrelerinin görevlerini yerine getirerek sağlıklı kan hücreleri üretmeyi

başardıkları yönünde ilk bulguları vermektedirler. Nakilden donra uyarılan

kandan alınan kök hücrelerinde bu artış kural gereği kemik iliği naklinden

sonraki artışa kıyasla daha hızlı olmaktadır. Akyuvarların sürekli artışı ile

hastanın ikinci bir hayat şansı da giderek artmaktadır.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

23. Hastada ne gibi komplikasyonlar ortaya çıkabilir?

Hazırlık aşaması esnasında ortaya çıkan komplikasyonlar çoğunlukla mide bulanması, kusma gibi ışın tedavisinin ve kimyasal tedavinin genel olarak bilinen yan etkileridir. Naklin ilk dönemi esnasında genel olarak yüksek bir enfeksiyon riski söz konusudur, çünkü hastanın bağışıklık sistemi yukarıda belirtilen hazırlık aşamasından sonra fazlasıyla güç kaybetmiş olur ve kendisini çok yavaş yeniler. Bazı durumlarda bütün kanserli hücreler yok edilememiş olabileceğinden dolayı maalesef hastalığın nüksetmesi de söz konusu olabilir. Bunun anlamı, lösemi hastalığının nakilden sonra da nüksetme olasılığı vardır. Nakilden sonra yeni kök hücrelerin hastanın vücut dokusuyla uyum sağlayamaması ve bunun üzerine bağışçının hasta dokusunu reddetmesi de söz konusu olabilmektedir. Bu komplikasyon (bakınız GvHD) çok farklı şiddetlerde oluşabilir, ama genellikle başarıyla tedavi edilebilmektedir. Eğer bağışçının kök hücreleri kök salmazsa veya hastalığın nüksetmesi söz konusu olursa, gerektiğinde bağışçıya tekrar bir kök hücre bağışına istekli olup olmadığı sorulur.

-Soru �zeti ile ilgili

24. Bağışçının kök hücresi ile hastanın daha önce sahip olmadığı hastalıklar bulaşabilir mi?

Bu durumu ortadan kaldırmak için bağışçı alımdan önce birçok kez ayrıntılı

olarak incelenir.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

25. Hasta tekrar evine döndüğünde ne halde olur?

Hedef, hastaların hastaneden taburcu edildikten

sonra tekrar normale yakın bir hayat sürdürebilmeleridir. Ancak hastalar başlangıçta

bazı kurallara uymak zorundadırlar. Bu bağlamda hasta örneğin yüksek enfeksiyon

riskinden korunmak için buna sebep olabilecek geniş insan topluluklarından uzak

durmalıdır. Bazı hastalarda uzun süre devam eden reddetme reaksiyonları

oluşabilir, örneğin deri kabarcıkları, saç dökülmesi, sınırlı tükürük ve

gözyaşı üretimi (bakınız GVHD).

-Soru �zeti ile ilgili

26. Uygun bir bağışçı bulunamaması halinde ne olur?

Böylesi bir durumda hastaya diğer tedavi yöntemleri ile yardımcı

olunmaya çalışılmalıdır. Söz konusu hastalığın cinsine göre öncelikle ışın

tedavisi ve kimyasal tedavi uygulanır. Ancak birçok hasta için iyileşmeye

yönelik biricik tedavi yöntemi kök hücre naklidir.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

27. Bir kök hücre nakli ile iyileşme şansı ne kadar yüksek?

Nakil yapılmış hastaların % 40-80’inde tedavi başarıyla seyretmektedir.

Nakilden sonra kişinin hayatta kalma süresi münferit olarak hastanın yaşına ve

sağlık durumuna, naklin yapıldığı zamana, maruz kaldığı hastalıkların türüne ve

olası komplikasyonlara bağlıdır.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

28. İsteyen bir bağışçı kök hücresini aktarılan hastayla bağlantı kurabilir mi?

Bağışçı DKMS üzerinde hastanın gösterdiği iyileşme hakkında bilgi alabilir ve de yazılı bağlantı kurabilir. Bu arada kök hücre naklinden sonraki iki yıl boyunca veri gizliliği düzenlemeleri sebepleriyle bağışçının ve hastanın anonim kalması her halükarda korunur. Bu süreden sonra eğer her iki taraf da isterse, DKMS bağışçı ile hasta arasında mektup, telefon veya da şahsen buluşma yolu ile doğrudan bağlantı kurulmasına aracılık edebilir.

Ancak bağışçı veya hasta geçerli yasalara göre hasta kimliğinin sürekli gizli tutulmasının öngörüldüğü bir ülkede yaşıyorlarsa (örneğin Belçika, Fransa, İtalya, Hollanda İspanya) bunun yapılması mümkün değildir. Ancak bu ülkelerde dahi en azından kişilerin kimliği gizli tutularak da olsa arada bağlantı kurulabilmektedir. Bazı ülkelerde (Brezilya, Finlandiya, İngiltere ve İsviçre bu ülkeler arasında yer almaktadır) bağışçı ile hasta arasında hiçbir bağlantı kurulmasına izin verilmemektedir.

-Soru �zeti ile ilgili

29. Bağışçı kök hücre alımından önce nelere dikkat etmelidir?

Hayat bağışçılar kök hücre bağışından önce hiçbir özel davranış

kurallarına ve kısıtlamalara uymak durumunda değillerdir. Ancak hastalıklara

veya ağır yaralanmalara sebebiyet vererek kök hücre bağışını tehlikeye

sokabilecek her türlü riskten uzak durmalıdırlar.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

30. Bağışçı kök hücre alımına nasıl hazırlanıyor?

Bağışçı, tamamen sağlıklı olup olmadığını kontrol altına almak üzere

bağıştan önce ayrıntılı olarak muayene edilir. Bu ayrıntılı muayenenin amacı bağışçı

ve hastaya yapılacak olan müdahalenin mümkün olduğunca risksiz seyretmesidir.

Kemik iliği alımında asıl bağıştan yaklaşık iki hafta önce kural gereği kemik

iliği alımından sonra geri vermek üzere kendi kanından yedek alınır. Alım

esnasında oluşan kan kaybı bu yolla sorunsuzca ve tehlikesizce

giderilebilmektedir.

Burada kandan kök hücre alımı hazırlık aşaması ile ilgili bilgiler bulabilirsiniz.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

31. Potansiyel bağışçı bağış sözünden vazgeçebilir mi?

Bir kök hücre nakline taraftar veya karşı olmak kararı katılımcılar için

zor bir karardır. Kısa vadede bağıştan geri çekilmek için kişisel ve de başka

sebepler olabilir. Bu sebeple bağışçı ne yönde karar verirse versin kararına

her halükarda kendisine saygı duyacağımızı bilmelidir. Ancak “genetik ikiz”

olarak bulunmuş olmasından dolayı çok yazık olurdu. Eğer onayını asıl nakilden

kısa bir süre önce bildirdiyse, hastanın kök hücre nakli için hazırlık aşaması

başlatılır. Bu andan itibaren aşama sonrasında bağışçının sağlıklı kök

hücreleri nakledilmediği  takdirde hasta

hayatta kalamaz.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

32. Kök hücre alımının süreçleri nelerdir

Hasta bir insana yaşama şansı vermesi beklenen kök hücreler özellikle

kalça kemiğinde yerleşik bulunmaktadırlar. Bu kök hücrelerini kazanmanın iki

değişik yolu vardır: birincisi kalça kemiğinden kemik iliği alınması yoluyla ve

ikincisi kandan kök hücreler alınması yolu.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

33. Kemik iliğinin omurilikle bir ilgisi var mı?

Hayır, burada geniş kitlelere yayılmış bir yanılgı

söz konusudur. Kelimelerin benzerliği dışında birbirleriyle hiçbir ilgileri

yoktur. Omuriliğe kesinlikle dokunulmamaktadır. Dolayısı ile de bir bel altı

felci tehlikesi kesinlikle söz konusu değildir!

-Soru �zeti ile ilgili

34. Kemik iliği alımı

Gerekli olan kök hücreler bu yöntemle genel anestezi altında bir delme

iğnesiyle bağışçının arka kalça kemiğinden alınır. Kural gereği çabucak iyileşen

iki küçük kesik veya birkaç delik bu işlemin bir parçasıdır. Alım yaklaşık 60

dakika sürmektedir. Bu esnada yaklaşık olarak bir litre kemik iliği kan

karışımı alınır. Bu miktar ise toplam kemik iliğinin yaklaşık yüzde beşi

kadardır ve sağlıklı bir beden bunu iki hafta içinde yeniler. Bağışçı kural

gereği alımdan bir gün önce kliniğe yatırılır ve olağan olarak üçüncü gün evine

gitmek üzere taburcu edilmeden önce art gözetim için alımdan sonraki gece de

klinikte kalır.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

35. Bir bağışta harcanan zaman niçin bu kadar uzun?

Kalça kemiğinden kemik iliği alımında kural gereği yaklaşık iki gün

boyunca hastanede yatmayı gerekmektedir. (1. gün: yatış, 2. gün: alım, 3. gün:

taburcu). İşlemin kendisi tam olarak bir saat sürmektedir.

Kandan kök hücre alımında bağışçının deri altına beş gün süreyle hormon

benzeri bir madde enjekte edilir (şeker hastalarında kullanılan ensülin gibi).

Bunu pratisyen doktor yapabilir, bağışçının kendisi de şahsen yapabilir. Asıl

süreç olan kök hücrenin alınması bunun ardından ayakta gerçekleştirilebilir ve

yaklaşık 3 ile 4 saat sürmektedir. İcabı halinde ertesi gün ikinci bir alım

gerekli olabilir.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

36. Kemik iliği bağışından sonra iyileşme süreci ne kadar sürüyor?

İyileşme süreci kişiden kişiye farklılık göstermektedir. Bazı insanlar

birkaç gün sonra kendilerini tekrar zinde hissederler, başkalarının ise biraz

daha fazla zamana ihtiyacı vardır, kural gereği ise en fazla beş gün.

Bağışlanan kemik iliği iki hafta sonra kendini tekrar eksiksiz olarak yeniler.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

37. Kandan kök hücre alımı

Bir başka süreç de kandan kan hücresi alımıdır, bu arada bu yöntem DKMS bağışçılarının

% 80’inde uygulanmaktadır.

Bu yöntemde bağışçının deri altına beş gün süreyle büyüme faktörü

(hormon benzeri bir madde) enjekte edilir (örneğin pratisyen hekim tarafından).

Bu maddeye G-CSF adı verilmektedir ve vücut tarafından her enfeksiyonda

üretilir. Uzun süreden beri bu faktör, laboratuar ortamında da

üretilebilmektedir. Bu madde, ağırlıklı olarak kemik iliğinde bulunan kök

hücrelerin dolaşımdaki kanla birlikte dokulara ulaşmalarına etki eder.

Bu ön işlem tamamlandıktan sonra kök hücreler özel bir süreçle (aferez) aynı trombosit bağışında olduğu gibi kandan

toplanırlar. Her iki kola da damar drenleri yerleştirilir. Kan bir koldan çıkıp

bir hücre ayrıttırıcıdan geçerek diğer drenden bedene geri döner. Bu cihazda

kök hücreler merkezkaç kuvvetiyle kalan kandan ayrıştırılırlar ve nakil için

toplanırlar. Bu işlem alım kliniğinde maksimum ardı ardına iki gün süre ile

gerçekleştirilir. Bunun için bağışçının hastanede yatması gerekmez, bağışçı

bunun yerine bir otelde geceler.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

38. Kemik iliği veya kök hücre alımından sonra bağışçının ne gibi şikayetleri olur?

Kemik iliği alımında şikayetler esas itibariyle kemik iliğinin iğneyle

alınmasından (kemik zarının ağrı uyarısı), doku zedelenmesinden ve kanamadan

(dokunun ağrı uyarısı) kaynaklanmaktadır. Ağrılar kural gereği doğrudan alımla

birlikte başlar ve gerek süre bağlamında gerekse şiddet bağlamında büyük

farklılıklar gösterebilirler (his olarak genellikle sanki masanın kenarına

çarpmış olma hissi tanımlanmaktadır). Kural gereği ağrılar en geç birkaç gün

içinde hafiflemeye başlarlar.

Kandan kan hücresi alımında kök hücre üretiminin bedene özgün G-CSF

uyarılması (harekete geçirilmesi) esnasında grip ağrılarıyla kıyaslanabilir

eklem ağrıları oluşabilmektedir. Bunlar hafif bir ağrı kesicisiyle kolaylıkla

tedavi edilebilmektedir. Bağışla birlikte ağrılar derhal azalır.

-Soru �zeti ile ilgili

39. Kemik iliği alımında hangi riskler söz konusu?

Kemik iliği alımı uyuşturucu kullanılmadığında

ağrılı olacağından genel anestezi gerekmektedir. Genel anestezide hayati tehdit

oluşturan komplikasyonlar riski hekimler tarafından 1:50.000den daha az olarak

bildirilmektedir. Alımdan sonra yara ağrısı ve bazı kişilerde genel anestezinin

yan etkisi olarak mide bulantısı oluşabilir. Ayrıca tüm yaralar için geçerli

olduğu gibi enfeksiyon riski de mevcuttur.

-Soru �zeti ile ilgili

40. Kandan kök hücre alımında ne gibi riskler söz konusu?

Kandan kök hücre alımı yoluyla hayat bağışlamada ne genel anesteziye ne

de hastanede yatmanıza gerek kalmaz. Kandan kök hücre alımı süreci tıpta 1988

yılından beri DKMS-bağışçılarında ise 1996 yılından beri uygulanmaktadır. G-CSF

ile uyarıların uzun süreli yan etkileri ile ilgili hiçbir belirti yoktur. Geç dönemli

tepkiler ile ilgili olarak klinik uygulamalardaki 10 yıllık sürede bugüne kadar

hiçbir yan etki gözlenmemiştir.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

41. Kök hücre alımı her zaman hastanın olduğu yerde, yani gerekirse yurt dışında da mı yapılıyor?

Hayır. Alım yapılan klinik her halükarda Almanya’dadır ve kök hücre

alımı mümkün olduğunca bağışçının ikamet yerine yakın bir ortamda

gerçekleştirilir.

Ancak bir kök hücre veya kemik iliği alımı sadece özel kliniklerde

gerçekleştirilebileceğinden, yolculuklar da gerekli olabilmektedir.

Organizasyonu tamamen DKMS üstlenmektedir. DKMS, bağışçının ikamet yerinden

kliniğe gelmesiyle ilgilenmekte, otel odası temin etmekte ve ilgili hesap

işleriyle uğraşmaktadır. Kök hücrenin veya kemik iliğinin hastaya nakli de DKMS

tarafından organize edilmektedir. Bu işlerde bağışçı için hiç bir masraf

oluşmamaktadır. Tüm ödemeler DKMS tarafından gerçekleştirilmektedir.

-Soru �zeti ile ilgili

42. DKMS kök hücre alımı için hangi kliniklerle işbirliği içerisinde?

Kalça kemiğinden kemik iliği alımı Dresden, Essen, Freiburg, Hamburg,

Hameln, Nürnberg, Wiesbaden ve Tübingen’de gerçekleştirilmektedir. Kandan kök

hücre alımı ise Dresden, Frankfurt, Hameln, Nürnberg veya Tübingen’de yapılabilir.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

43. Kök hücre alımı neden her büyük klinikte mümkün olmuyor?

Her klinik büyüklüğünden veya küçüklüğünden

bağımsız olarak bir kemik iliği veya kök hücre naklini gerçekleştirebilecek

teknik imkanlara ve bilgi birikimine sahip değildir. Bir kök hücre bağışı

sadece uygun sertifikayı almış tecrübeli bir alım merkezinde

gerçekleştirilmelidir. Bu durum yukarıda belirtilen klinikler için geçerlidir.

-Soru �zeti ile ilgili

44. Ne şekilde kök hücre bağışlayacağını kişi kendisi belirleyebilir mi?

İstekler elbette dikkate alınır. Ancak kişinin özel durumuna bağlı

olarak bir yöntem tıbbi sebeplerden dolayı devre dışı kalabilir veya tam tersi

biçimde özel olarak tercih edilebilir. Bağışçılar esas itibariyle her iki

yönteme de hazır olmalıdırlar.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

45. Birden fazla kök hücre bağışında bulunmak mümkün mü?

Evet. Daha önce (“kendi” hastası ve de başkaları için) sıkça bağışta

bulunmuş olan bağışçılar mevcuttur. Ancak DKMS esas itibariyle bağışçıya

bindirilen yükün çok fazla olmamasına dikkat etmektedir. DKMS, daha önce

“kendi” hastası için kök hücre bağışında bulunmuş olan bağışçıyı olası bir

yinelenme durumunda bir başka bağış için rezervde tutmak ve bağışçısı aynı

zamanda başka hastalar için birden fazla bağıştan korumak amacıyla her hayat bağışçısı

için eş doku özelliği kombinasyonlu bir “ikiz” aramaktadır.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

46. Randomize araştırma nedir?

Olağanüstü tıbbi ilerlemeye rağmen bugün bile kendisi için bir kök hücre

bağışçısı bulunmuş her hasta tamamen iyileştirilememektedir. Mevcut tedavilerin

iyileştirilmesine devam edilmesi son çaredir. Bu sebeple DKMS National Marrow Donor Programı (NMDP, DKMS’nin ABD Minneapolis merkezli kardeş organizasyonu) tarafından yürütülen kandan kök hücre bağışı ve kemik iliği bağışı arasındaki farklar ile ilgili kapsamlı

araştırmaya katılmaktadır. Araştırmanın sonucu olarak kök hücre alımında bağışçıya

mümkün olduğunca daha az yük binmesi hususunda yeni bulgular da beklenmektedir.

NMDP’nın karşılaştırma araştırmasıyla ilgili ayrıntılı bilgi.

-Soru �zeti ile ilgili

47. Bağışçı olarak nasıl bir güvence altındayım?

„Yasal kaza sigortası, başkalarının yararına veya kamu yararına kendini

devreye sokan her insanı koruma altına alır. Sigorta koruması, bunun için

ayrıca bir sigorta yapılması gerekmeksizin yasalar gereği mevcuttur ve

özellikle kan bağışçılarını ve vücut dokusu bağışçılarını kapsar“. Böylece

kemik iliği ve kök hücre bağışçıları için de yasal sigorta koruması mevcuttur.

Bunun haricinde DKMS bağışçı için ayrıca iki ayrı kaza sigortası

yaptırmaktadır.

Burada cerrahi müdahale veya asıl kök hücre alımı sigortalıdır. Alım

kliniğine geliş ve gidişler de sigorta kapsamındadır. Ayrıntılı bilgi için

DKMS’den bilgilendirme broşürü talep edebilirsiniz.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

48. Bağış yaparken hasta raporu alıyor muyum?

Evet, bağışçıya hasta raporu verilir. Gerekli olan hasta sayılma

süresiyle ilgili ücret ödemesine devam edilmesini DKMS üstlenir.

Kemik iliği alımında bağışçıya yaklaşık bir hafta süreli hasta raporu

verilir. Bu rapor üç gün hastanede kalışı ve de iki gün kalış sonrasını

kapsamaktadır.

Kandan kan hücresi alımında bağışçının kendisine G-CSF enjekte

edilmesine rağmen çalışabilir durumdadır, ona alımın yapıldığı iki gün için

rapor verilir, ama bağıştan sonra daha fazla hasta bildirilmeye ihtiyacı

yoktur.

Eğer umulanın aksine hasta raporu gerekli olursa, bu durum aile doktoru

aracılığıyla belgelendirilebilir.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

49. İşverenler nasıl tepki gösteriyorlar?

DKMS bir kök hücre bağışı durumunda bağışçının işvereniyle bağlantıya geçer.
DKMS’nin uzun yılları kapsayan tecrübesine dayanarak bir çalışanı kök hücre bağışı için çağrıldığında işverenlerin kural gereği çok olumlu tepki verdiklerini söyleyebiliriz. Gerektiğinde işverenin ücret ödemeye devam etmesi sağlanır.

-Soru �zeti ile ilgili

50. DKMS kendini nasıl finanse ediyor?

DKMS yeni bağışçıların kaydedilmesine yönelik finansman için para bağışlarına muhtaçtır. (bakınız sağlık sigortaları).

DKMS hazır işletimi sağlık sigortalarının veritabanlarının korunması,

somut bir hasta için arayışta ileri tip belirlemelerinin yürütülmesi ve kök

hücre alımı organizasyonu maliyetlerini karşılamalarıyla finanse etmektedir.

Bunlar yüksek değerde bir kaliteyle ve etkin bir şekilde gerçekleştirilmekte olup

müşavirler tarafından her yıl denetlenmektedir.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

51. Kayıt eylemlerini kimlerle organize edebilirim?

Esas itibariyle DKMS Alman kemik iliği bağışı veritabanı yararına, yeni

kök hücre bağışçısı kaydına yönelik eylemi herkes organize edebilir.

Organizatörler genellikle hastaların aile bireyleri ve dostlarıdırlar.

Çoğunlukla şirketlerde de kayıt eylemlerine katılmak üzere tüm işletme

personeline çağrı yapılmaktadır. Burada girişim idaresi ve temsilciler heyeti

de DKMS için önemli görüşme muhataplarıdırlar.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

52. Bunu tek başıma başarabilir miyim?

Bir kayıt girişimi beraberinde birçok iş getirir. Farklı kişilerin yardımını garantiye almalı ve aranızda görev dağılımı yapmalısınız.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

53. DKMS’den ne tür destekler alınmaktadır?

DKMS sizi elbette bu işte yalnız bırakmayacaktır. Bizim kayıt

eylemlerinin başarıyla planlanması ve yürütülmesi ile ilgili uzun yılları

kapsayan bir tecrübemiz bulunmaktadır ve bunlara genellikle binlerce yardıma

hazır insan da dahildir. Danışmanlığımızın yanı sıra bilgi malzemeleri, tüm

tıbbi materyalleri gönderiyor ve bağlantılar oluşturuyoruz.

 

 

-Soru �zeti ile ilgili

54. Hangi koşulların sağlanması gerekmektedir?

esaret, fantezi, organizasyon kabiliyeti ve bir parça iş yürütme gücüne ihtiyacınız var. Girişimin finansmanı için, kişilere veya girişimi başlatmak için cesarete, eyleminizi hayatCa geçirmek için

medya ile bağlantı kurmada da fanteziye ve organizasyon kabiliyetine ihtiyacınız var, çünkü organizasyonun gerçekleştirileceği gün şahsen sadece yere değil, aynı zamanda birçok gönüllü yardımcıya da ihtiyacınız olacaktır. Girişimi sürdürürken bir şeylerin ters gittiği anda da müdahale edip organizasyonu sürdürebilmek için yürütme gücünüzün olması gerekir.

Bizim için önemli olan bizimle çalışacak başarılı bir ekip oluşturmanız.

Bu çaba lösemiye karşı savaşta gerçekten de aktif bir yardım sağlayabilmiş olma başarısıyla ödüllendirilmektedir! Ve ilgililer için ne kadar çok insanın kendisine ve hastalara yardım etmek istediğini görmek süreklilik gösteren, değerli bir psikolojik destektir.

Eğer böylesi bir girişime karar verdiyseniz bir tip belirleme girişiminin organizasyonu sayfasına girip bir göz atabilirsiniz.

 

 

 

 

-Soru �zeti ile ilgili