Nakiller
Sizin i癟in belki imdi, belki de hastal覺覺n覺z覺n ilerleyen seyrinde bir kemik ilii veya kan k繹k h羹cresi nakli s繹z konusu olabilecek. Burada k繹k h羹cre nakli ile ilgili baz覺 temel bilgiler bulabilirsiniz. Ayr覺nt覺l覺 bilgi i癟in sizin ilgili uzmanlarla balant覺 kurman覺za memnuniyetle arac覺l覺k ederiz.
K繹k h羹cre nakli
K繹k h羹cre nakilleri, kan oluturucu sistemin k繹t羹 huylu bir hastal覺a yakalanm覺 olduu tehisi konulan hastalar 羹zerinde ger癟ekletirilir. ocuklar ve yetikinlerdeki l繹semi ve lenf d羹羹m羹 kanserinin 癟eitli ekilleri ve de a覺r eksiklie bal覺 organ anemisi, doutan a覺r ba覺覺kl覺k kusuru (sadece 癟ocuklarda) ve de alyuvarlardaki 癟eitli hastal覺klar bu t羹r hastal覺klardand覺r. K繹k h羹cre nakli en s覺k l繹seminin 癟eitli ekillerinde uygulanmaktad覺r. L繹semi hastal覺覺nda akyuvarlar覺n kontrols羹z art覺覺 s繹z konusu olmaktad覺r. Bu kan h羹creleri enfeksiyona kar覺 koruma g繹revlerini genellikle yerine getiremezler. Daha da k繹t羹s羹: kay覺ts覺z art覺lar覺 sebebiyle kan覺n hayati 繹nem ta覺yan dier unsurlar覺n覺 da s覺k覺t覺r覺rlar. Bunlar oksijen naklinden sorumlu alyuvar ve kan p覺ht覺lamas覺n覺 salayan trombositlerdir. Tedavi olmazsa hasta 繹lebilir.
Bir k繹k h羹cre nakli i癟in gerekli koullar
Bir hastaya ger癟ektende bir k繹k h羹cre nakli yap覺l覺p yap覺lamayaca覺 hastal覺覺n覺n cinsi ve a覺rl覺覺na ve hastan覺n bedensel durumuna bal覺d覺r. Bir k繹k h羹cre nakli i癟in ilk koul elbette y羹zde y羹ze yak覺n 繹zdelikte doku 繹zellikleri olan bir ba覺癟覺n覺n bulunmas覺d覺r. Aray覺 繹ncelikle hastan覺n kendi ailesi i癟inde balar. Eer orada bulunamazsa, yabanc覺 ba覺癟覺 aray覺覺na ge癟ilir. Uygun bir ba覺癟覺n覺n bulunduundan emin olmak i癟in onaylay覺c覺 tip belirlemesinde hem hastan覺n hem de ba覺癟覺n覺n kan 繹rnekleri ayn覺 laboratuarda ayn覺 koullar alt覺nda incelenir.
Nakile haz覺rl覺k.
Nakilden yakla覺k iki hafta 繹nce hasta yat覺l覺 olarak klinie kabul edilir. Gerekli olan t羹m 繹n arat覺rmalar tamamland覺ktan sonra k繹k h羹cre nakli i癟in as覺l haz覺rl覺k aamas覺 balar. Bunun i癟in hasta nakilden 7 ile 10 g羹n 繹nce nakil 羹nitesine nakledilir. Orada hastan覺n hastal覺kl覺 kan yap覺c覺 sistemi kimyasal tedavi ve/veya 覺覺n tedavisi yoluyla tedavi edilir. Buradaki ama癟 bir y繹nden hastan覺n hastal覺kl覺 h羹crelerinin tamam覺n覺 yok etmek dier y繹nden nakledilen k繹k h羹creleri reddetmesini 繹nlemek amac覺yla savunma sistemini bast覺rmakt覺r.
Hasta, tedaviden sonra zay覺flam覺 bir savunma g羹c羹ne sahip olaca覺ndan, haz覺rl覺k aamas覺 k覺smen izole edilmi bir birimde (mikroptan sterilize edilmi bir odada) ger癟ekletirilmek zorundad覺r. Hayati tehdit oluturan enfeksiyon tehlikesi sadece bu ekilde azalt覺labilir. Hasta bu tedavi 羹nitesinde ba覺癟覺n覺n k繹k h羹creleri olmaks覺z覺n orta vadede yaayabilir durumda deildir.
G羹n s覺f覺r
G羹n s覺f覺r da denilen nakil g羹n羹nde k繹k h羹creler hastaya mikroptan sterilize edilmi bir nakil odas覺nda damardan aktar覺l覺r.
Nakil m羹mk羹nse k繹k h羹cre al覺m覺ndan sonra 48 saat i癟erisinde ger癟ekletirilmelidir. Bir癟ok hasta bu g羹n羹 sanki doum g羹nleriymi gibi kutlamaktad覺r.
Nakilde tam olarak neler oluyor veya hangi komplikasyonlar ortaya 癟覺kabilir?
K繹k h羹creler hastaya nas覺l aktar覺l覺rlar?
Ba覺癟覺n覺n k繹k h羹crelerinin nakli aynen kan nakline benzer bir ekilde damardan yap覺lmaktad覺r. Nakledilen kan h羹creleri v羹cuttaki kan dola覺m覺 ile yay覺l覺rlar ve hastan覺n kemik ilii boluklar覺na yerleirler. Orada yeni sal覺kl覺 kan h羹creleri oluturmaya balarlar. Nakilden sonraki ilk iki ile d繹rt hafta esnas覺nda hasta enfeksiyon riski sebebiyle nakil 羹nitesinde kal覺r. Yeni kan h羹crelerinin yeterince olumas覺ndan sonra al覺c覺ya kar覺 organ tepkisi (Graft-versus-Host-Disease), bu durum ise ila癟la tedavi edilmek zorundad覺r.
Bir k繹k h羹cre naklinin baar覺l覺 olduunun ilk g繹stergeleri nelerdir?
Yakla覺k iki ile d繹rt hafta sonra yeni k繹k h羹crelerinin g繹revlerini yerine getirip getirmedikleri ve sal覺kl覺 kan h羹creleri 羹retip 羹retmedikleri konusunda ilk belirtileri ortaya 癟覺kmaktad覺r. Bu s羹re kemik ilii al覺m覺ndan yap覺lan nakile k覺yasla, kandan k繹k h羹cre al覺m覺ndan yap覺lan nakile g繹re daha k覺sad覺r. Bu durum kanda bulunan kan h羹crelerinin say覺sal deiiklii sayesinde kontrol edilmektedir. Eer ak ve alyuvarlar覺n ve de akyuvarlar覺n覺n s羹rekli art覺覺 g繹zlenmesi durumunda hastan覺n ikinci bir hayat ans覺 da artmaktad覺r.
Hastada hangi komplikasyonlar ortaya 癟覺kabilir?
Haz覺rl覺k aamas覺 esnas覺nda ortaya 癟覺kan komplikasyonlar 癟ounlukla mide bulant覺s覺, kusma gibi 覺覺n tedavisinin ve kimyasal tedavinin genel olarak bilinen yan etkileridir. Naklin ilk d繹nemi esnas覺nda genel olarak y羹ksek bir enfeksiyon riski s繹z konusudur, 癟羹nk羹 hastan覺n ba覺覺kl覺k sistemi haz覺rl覺k aamas覺ndan sonra fazlas覺yla g羹癟 kaybetmi olur ve kendisini 癟ok yava yeniler. Baz覺 durumlarda b羹t羹n kanserli h羹creler yok edilememi olabileceinden dolay覺 maalesef hastal覺覺n n羹ksetmesi de s繹z konusu olabilir. Bunun anlam覺, l繹semi hastal覺覺n覺n nakilden sonra da n羹ksetme olas覺l覺覺d覺r. Nakilden sonra yeni k繹k h羹crelerin hastan覺n beden dokusuyla uyum salayamamas覺 ve bunun 羹zerine tersine bir ret tepkisi g繹stermesi de s繹z konusu olabilmektedir 癟ok a覺r basan bir komplikasyon (Graft-versus-Host-Disease). Eer ba覺癟覺n覺n k繹k h羹creleri k繹k salmazsa veya bir hastal覺k yinelemesi s繹z konusu olursa, ba覺癟覺ya muhtemelen tekrar bir k繹k h羹cre ba覺覺na haz覺r olup olmad覺覺 sorulur.
Ba覺癟覺n覺n k繹k h羹cresiyle hastal覺klar ge癟ebilir mi?
Nakil 繹ncesi ayr覺nt覺l覺 tip belirlemesine ramen hastan覺n tersine bir ret tepkisi (GvHD) g繹stermesi s繹z konusu olabilmektedir. Bu tepkiler 癟ok farkl覺 iddetlerde oluabilir ve ila癟 yoluyla tedavi edilebilirler. GvHDnin ba覺癟覺n覺n k繹k h羹crelerinde bir kusur olup olmad覺覺yla hi癟bir ilgisi yoktur. Daha 癟ok GvHDye yol a癟an etkenlerin t羹m羹 hen羹z arat覺r覺lm覺 deillerdir. Bunun haricinde bu reddetme tepkileri hekimler taraf覺nda bilin癟li olarak tolere edilmektedirler, 癟羹nk羹 bunlar muhtemelen hala bedende bulunan l繹semi h羹creleriyle de m羹cadele etmektedirler (Anti-l繹semi-etkisi).
Hasta tekrar evine d繹nd羹羹nde ne halde oluyor?
Bir癟ok hasta hastaneden taburcu edildikten sonra tekrar normale yak覺n bir hayat s羹rd羹rebilmektedir. Ancak balang覺癟ta baz覺 kurallara uymak zorundad覺rlar. Bu balamda hasta 繹rnein y羹ksek enfeksiyon riskinden korunmak i癟in buna sebep olabilecek geni insan topluluklar覺ndan uzak durmal覺d覺r. Baz覺 hastalarda uzun s羹re devam eden reddetme tepkileri oluabilir, 繹rnein deri kabarc覺klar覺, sa癟 d繹k羹lmesi, k覺s覺tl覺 t羹k羹r羹k ve g繹zya覺 羹retimi gibi.
Uygun bir ba覺癟覺 bulunamamas覺 halinde ne oluyor?
B繹ylesi bir durumda hastaya dier ekillerde tedavilerle yard覺mc覺 olunmaya 癟al覺覺lmal覺d覺r. Bireysel hastal覺覺n cinsine g繹re 繹ncelikle kimyasal tedavi ve 覺覺n tedavisi uygulan覺r. Ancak bir癟ok hasta i癟in iyilemeye y繹nelik tek tedavi y繹ntemi k繹k h羹cre naklidir.
Bir k繹k h羹cre nakliyle iyileme ans覺 ne kadar y羹ksek?
Nakil ger癟ekletirilmi hastalar覺n % 40-80inde tedavi baar覺yla seyretmektedir. Nakilden sonra bireysel hayatta kalma s羹resi m羹nferit olarak hastan覺n ya覺na ve sal覺k durumuna, naklin yap覺ld覺覺 zamana, maruz kald覺覺 hastal覺klar覺n t羹r羹ne ve olas覺 komplikasyonlar覺n ortaya 癟覺kmas覺na bal覺d覺r.
